“Gen-Z विद्रोह” भन्ने शब्दले खासगरी नेपालको युवा पुस्ता (Generation Z, जुन 1997–2012 बीच जन्मिएका छन्) द्वारा बरु कतिपय राजनीतिक निर्णय, सामाजिक असमानता, भ्रष्टाचार, अनि डिजिटल स्वतन्त्रता माथि उठाइएको विरोधलाई जनाउँछ।यस आन्दोलनको तत्काल कारण सामाजिक सञ्जाल (Facebook, Instagram, X, YouTube आदि) लाई सरकारले अचानक बन्द गर्ने निर्णय बनेको छ, जसले युवाहरूको संवाद, अभिव्यक्ति, काम र रोजगारीमा ठूलो प्रभाव पारेको छ। बन्दले युवा पुस्तालाई मात्र सामाजिक प्लेटफर्मबाट छुट्याएको छैन, बरु उनीहरूका आवाजलाई दबाउने प्रयत्नको रूपमा पनि बुझिएको छ। त्यसैले, युवा पुस्ताले “अब नसुन्ने, अब बाँच्ने छैन” भन्ने मनोभावले आन्दोलन सुरु गरेका छन्।

विरोधका मुख्य बुँदाहरू

• डिजिटल स्वतन्त्रता: Gen-Z पुस्ता डिजिटल माध्यममार्फत आफ्नो आवाज, विचार, सृजनशीलता, रोजगारी (content creation, freelancing) संचालन गर्दै आएको छ। सामाजिक सञ्जाल बन्द भएपछि उनीहरूको त्यो पहुँच र स्वतन्त्रता कटेको महसुस भएको छ।

• भ्रष्टाचार, नैतिकता र पारदर्शिता: यो विद्रोह केवल सामाजिक सञ्जालको बन्द मात्रविरुद्ध नभएर, राजनीतिक नेतृत्व, nepotism (नेपो बेबी कथाहरू), सामाजिक असमानता र सार्वजनिक सेवामा अनियमितता विरुद्धको चेतना हो। युवा पुस्ताले प्रशासकीय अपारदर्शिता र जनताका मूलभूत चाहनालाई नजरअन्दाज गर्ने व्यवहारसँग असहमति जनाएको छ।
  • स्व-संगठनात्मक र नेतारहित स्वरूप: यस आन्दोलनलाई कुनै प्रमुख राजनीतिक दलले नचलेको, न कुनै नेता (नेता वा राजनीतिज्ञ) ले अघि बढाएको देखिएको छ। यो स्व-स्फूर्त, स्वतन्त्र युवा अभियन्ताहरूको आक्रोश हो जसले पार्टी प्रतीक वा नारा बिना नै आन्दोलनको स्वरुप बनाएका छन्।
• शान्तिपूर्ण तर निर्णायक प्रदर्शन: आन्दोलनका आयोजकहरूले यसलाई शान्तिपूर्ण राख्न प्रतिबद्धता जनाएका छन्, तर उपस्थित युवाहरूको संख्यामा वृद्धि भएकाले यसको राजनीतिक प्रभाव र सरकार विरोधी सम्भावना बढेको छ।
  

  के-के जोखिम र सम्भावित असरहरू?

  • युवाहरूले काम गर्ने (digital freelancing, online business, content creation) प्लेटफर्म बन्द भएकोले आर्थिक क्षति हुन सक्छ।

  • विरोध व्यापक हुनगर्ने हो भने राजनीतिक दबाब बढ्ने सम्भावना छ, जसले सरकारलाई नीति संशोधन गर्न बाध्य पार्न सक्छ !

  • तर नेतृत्व र संरचित योजना नहुँदा आन्दोलन लामो समय टिक्न कठिन हुने जोखिम पनि छ। युवाहरूले अहिलेको डिजिटल यातायात र सञ्जाललाई प्रयोग गरेर आवाज उठाउनु सहज भए पनि यसको दीर्घकालीन असर समयले निर्णय गर्नेछ।

    नेपालमा जेन Z पुस्ताको सक्रियता बढ्दो

    नेपाल/– हालको पुस्तामध्ये जेन Z (सन् १९९७ देखि २०१२ भित्र जन्मेका युवा पुस्ता) नेपालमा दिनानुदिन सक्रिय हुँदै गएको देखिन्छ। प्रविधि र सामाजिक सञ्जालमा जन्मजातै अभ्यस्त यो पुस्ता सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक परिवर्तनको मागमा अग्रपङ्क्तिमा उभिँदै आएको छ।

    विशेषगरी शिक्षा सुधार, रोजगारीको अवसर, सुशासन, लैङ्गिक समानता र वातावरण संरक्षणजस्ता विषयमा जेन Z खुलेर आवाज उठाइरहेका छन्। हालै सामाजिक सञ्जालमार्फत सुरु भएका विभिन्न अभियान, सडकमा देखा परेका विद्यार्थी आन्दोलन तथा नागरिक सचेतनामूलक कार्यक्रममा जेन Z को उपस्थिति उल्लेखनीय देखिएको छ।

    विशेषज्ञहरूका अनुसार जेन Z पुस्ता परम्परागत ढाँचामा मात्र सीमित नभई नयाँ सोच, सीप र प्रविधिलाई आत्मसात गरेर समाजलाई अघि बढाउने तर्फ केन्द्रित छ। उनीहरूलाई “डिजिटल जन्मजात” भनिन्छ किनभने इन्टरनेट, मोबाइल र सामाजिक मिडिया उनीहरूको दैनिकीको आधार बनेको छ।

    नेपालमा बढ्दो बेरोजगारी, राजनीतिक अस्थिरता र शिक्षा प्रणालीप्रति असन्तोषले गर्दा यो पुस्ता अझै बढी सशक्त रूपमा आवाज उठाइरहेको विज्ञहरूको भनाइ छ। “जेन Z ले ल्याउने परिवर्तनलाई सकारात्मक ढङ्गले व्यवस्थापन गर्न सकेमा यो पुस्ता नेपालकै भविष्यलाई नयाँ दिशा दिनेछ,” विज्ञहरूले बताएका छन्।